Tam Quan Tổng Cáo: Chí tâm quy mệnh lễ; Duy tam thánh nhân, Nãi nhất thái cực; Phổ thụ hạo kiếp gia chi mệnh; Đỉnh ưng vô lượng phẩm chi bao; Tử vi thanh hư đỗng âm,Tổng lãnh công quá; Tứ phúc xá tội giải ách, Phổ tế tồn vong; Đạo quan chư thiên, ân đàm tam giới; Đại bi đại nguyện, Đại thánh đại từ. Tam nguyên tam phẩm, Tam Quan Đại Đế. Tam cung cửu phủ, Ứng Cảm Thiên Tôn.

Biên soạn: Đạo sĩ Vô Danh Tử, Càn Khôn Tử

Tiên tượng Tam Quan Đại Đế tại Thegioitamlinh.vn

1. Tam Quan Đại Đế là ai?

Tam Quan Đại Đế là ba vị thần tối cao của Đạo giáo. Các ngài bao gồm: Thượng Nguyên Tứ Phúc Thiên Quan (thọ nhật ngày Rằm tháng Giêng – tháng khởi đầu mùa xuân); Trung Nguyên Xá Tội Địa Quan (thọ nhật ngày Rằm tháng Bảy – tháng khởi đầu mùa thu); Hạ Nguyên Giải Ách Thủy Quan (thọ nhật ngày Rằm tháng Mười – tháng khởi đầu mùa đông).

Danh hiệu đầy đủ của các ngài lần lượt là:

- Thiên Quan Đại Đế: Thượng Nguyên Nhất Phẩm Cửu Khí Tứ Phúc Thiên Quan Diệu Linh Nguyên Dương Đại Đế.

- Địa quan Đại Đế: Trung Nguyên Nhị Phẩm Thất Khí Xá Tội Địa Quan Đỗng Linh Thanh Hư Đại Đế.

- Thủy Quan Đại Đế: Hạ Nguyên Tam Phẩm Ngũ Khí Giải Ách Thủy Quan Kim Linh Đỗng Dương Đại Đế.

2. Địa vị Tam Quan Đại Đế

Như đã biết, Tam Quan Đại Đế là những vị “tất tế tôn thần”, nghĩa là nhất định phải phụng thờ, thân tấu trong các hoạt động tôn giáo của Đạo giáo. Há chẳng nghe câu: “Diệt tội tiêu khiên, ngưỡng lại Đạo Kinh Sư tam bảo; Khảo công hiệu lục, khải ly Thiên Địa Thủy tam quan?” đây ư? Địa vị của Tam Nguyên Thiên Tôn trong Đạo giáo và mở rộng ra là nền văn hóa Á Đông là điều không thể chối cãi. 
Tam Quan Đại Đế sinh tự Vô cực, xuất tự Thái cực. Ngài từ chân khí kết thai, chu hồi trong Nguyên Thủy Thượng Đế mà tựu thành chí chân, hiển nhiên là các bật Tự Nhiên Tôn Thần. Trong hàng ngũ tiên ban, một số truyền thống tin nhận Tam Quan Đại Đế chỉ dưới Tam Thanh và Ngọc Hoàng.
Ở một số truyền thống, phàm khi khai khởi pháp hội từ ba hôm trở lên, đạo chúng buộc phải lễ tiến Tam Nguyên Triều Khoa, Tam Nguyên Ngọ Triều Khoa, Tam Quan Chân Kinh, Tam Nguyên Pháp Sám… Bất cứ các hoạt động tiếu sự cầu giải nhương tai ách, tứ phúc xá tội hay thậm chí là bạt độ u linh, cũng khó lòng mà tách rời Tam Quan Đại Đế, thường tín nhận các Ngài là thượng thần minh chứng vậy! Khi quy y truyền độ, hay quan căn xuất gia, hoặc thụ nhận kinh pháp cũng phải trình báo Tam Quan Đại Đế vậy!
Trong nền văn hóa Á Đông, tín ngưỡng Tam Nguyên và các dịp Tam Nguyên Tiết vốn đã có từ lâu đời. Tam Nguyên tiết được các nước đồng văn như Việt Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc… kính mừng. Tại Việt Nam, ta vẫn hay nghe những lưu truyền về lễ hội truyền thống này như: “Cúng cả năm không bằng rằm tháng Bảy”, “Tháng sáu buôn nhãn bán trâm/Tháng bảy ngày Rằm xá tội vong nhân”, “Rằm tháng Mười, mười người mười quả”,… Từ những năm đầu Công Nguyên, việc tế tự Tam Quan đã xuất hiện trong đời sống vua chúa, kể cả thứ dân. Đời Đông Hán, Ngũ Đấu Mễ Đạo có Tam Quan Thủ Thư. Đời Võ Tắc Thiên, bà cũng là người đích thân đoan giản tế lễ Tam Quan. Cho đến thời hiện đại, thường trên một số nhà (phần đa là người Hoa) thường treo biển “Thiên Quan Tứ Phúc”, kỳ thức đó không chỉ là thờ kính riêng Thiên Quan, mà cũng là biểu trưng cho sự hiện diện của Tam Nguyên Thiên Tôn vậy! Những minh chứng gần gũi và sống động trên đã phần nào nói lên được vị thế cao trọng Tam Quan Đại Đế án ngự nơi đời sống quần sinh!

3. Tam Nguyên Tam Phẩm Tam Quan Đại Đế

Thuở hỗn độn chưa phân, Nguyên Thủy Thiên Tôn ở Thái Hư Cực Xứ thủ lấy Nguyên Dương Cửu Khí, ở Cửu Thổ Đỗng Dương thủ lấy Thanh Hư Thất Khí, ở Đỗng Âm Phong Trạch thủ lấy Thần Hạo Ngũ Khí. Ở đây có một nghịch lý, rằng lúc hỗn độn chưa phân, làm sao có các xứ ấy mà Nguyên Thủy Thiên Tôn đến để thủ khí? Ấy chính là ngài đang thủ lấy ba khí đó ở các nơi bên trong chính mình. Sau khi thủ lấy ba khí ấy, Nguyên Thủy Thiên Tôn chu lưu 81 vòng trong tam tiêu (Tâm – phế kết thành Thượng Tiêu; Can – tỳ kết thành Trung Tiêu; Thận – kết thành Hạ Tiêu), kế đó thổ xuất (miệng) mà sinh ra Tam Nguyên Tam Phẩm Tam Quan Đại Đế. Một số thuyết nói Tam Quan Đại Đế hóa sinh từ Ngọc Hoàng Đại Đế. Điều này vẫn được công nhận vì Tam Quan Đại Đế khởi xuất từ Vô Cực, nhưng sinh từ thời Thái Cực. Vả lại các ngài sở hữu trọn vẹn trong mình cái Đức tuyệt diệu của Đạo nên nói hóa sinh từ Ngọc Hoàng Đại Đế cũng không sai.

Tam Nguyên Tam Phẩm Tam Quan Đại Đế sở hữu trọn vẹn tuyệt Đạo, tuyệt Đức bên trong mình. Các ngài là đấng chủ chấp tất cả những sự sinh hóa và được Nguyên Thủy Thiên Tôn ban cho hiệu lệnh cai quản chúng sinh trong tam giới. Tam Quan Đại Đế khoác cực phẩm lên hình tướng uy nghi của các ngài một thứ áo bào vô lượng phẩm, trân quý diệu kỳ. Áo của Thiên Quan kết từ các tinh tú, tiết khí bốn mùa, mây trời, long phụng, loan hạc và vô vàn những gì mà ngài chưởng quản. Địa Quan khoác lên mình chiếc áo bào từ đất đai, muôn phẩm vật trên địa giới mà ngài chưởng quản. Thủy Quan khoác lên mình áo làm từ muôn sông ngòi, biển cả, các loài thủy tộc. Những sự trân quý vô lượng được khoác lên mình cũng chính là khoác lên cái trọng trách to lớn mà ba ngài phải chấp chưởng.

Thiên Quan Đại Đế ngự tại Tử Vi Thiên Cung nằm ở Ngọc Thanh Cảnh. Nơi ấy gồm ba cung nhỏ, mỗi cung nhỏ chia ra 3 phủ (trung phủ - hữu phủ - tả phủ), trong mỗi phủ có 4 tào, thành tổng 36 tào. Địa Quan Đại Đế ngự tại Thanh Hư Thiên Cung thuộc Thượng Thanh Cảnh, cung này chia 3 cung nhỏ, mỗi cung có 3 phủ (trung phủ chia 6 tào, tả - hữu phủ mỗi phủ chia 4 tào) nên tổng cộng có 42 tào. Thủy Quan Đại Đế ngự tại Đỗng Âm Thiên Cung thuộc Thái Thanh Cảnh, giống như Thanh Hư Thiên Cung của Địa Quan Đại Đế có 42 tào. Các vị chưởng quản mọi việc trong thiên hạ, định tội phúc thưởng phạt chúng sinh. Cứ hằng năm, đến ngày Tam nguyên (Thượng Nguyên – Trung Nguyên – Hạ Nguyên), các ngài hội tụ nơi Tử Vi Thiên Cung để định tội phúc chúng sinh. Vào ngày Bát tiết (lập xuân - xuân phân, lập hạ - hạ chí, lập thu - thu phân, lập đông - đông chí) các ngài lại hội tụ nơi Thanh Hư Thiên Cung để xá tội chúng sinh. Và vào các ngày bản mệnh – Canh Thân, Giáp Tý thì Tam Quan Đại Đế hội tụ nơi Đỗng Âm Thiên Cung để cứu bạt chư khổ.

Trong tháng này, kính mong các vị đạo hữu thành tâm xưng niệm thánh hiệu “Thái Ất Cứu Khổ Thiên Tôn” và “Tam Nguyên Xá Tội Thiên Tôn”, nguyện cầu cho tiền nhân tông tổ, vĩnh thoát siêu thăng, tội khiên câu diệt.

“Thiên khiên chỉ niệm Thiên Tôn hiệu

Vạn ách chỉ tụng nhất chương kinh.”

Chí tâm xưng niệm

Tam Nguyên Xá Tội Thiên Tôn

Bất khả tư nghị công đức.