Thái Cực Tế Luyện Nội Pháp, Trịnh Sở Nam tiên sinh rằng: “Đạo vốn hư vô chẳng thể mách bảo với thế nhân, mà thế nhân tự mê hoặc chính mình. Cho nên xưa nay lưu lại sách của thánh nhân, thần tiên, nếu chỉ muốn nói diệu lý ở lời văn mà không thực hành đức độ, thời chẳng có đại công hay tu hành thâm trọng, quyết chẳng thể gặp được chân sư”. (道本无以示人,而人自迷之。固有古圣贤神仙书在,但欲语之以妙其理,不肯身之以实其德,无大功深行,决不获逢真师。)
Đạo vốn là vô hình vô tướng, vượt ngoài khả năng chỉ dẫn bằng lời nói hay sách vở, nên con người rất dễ bị mê hoặc, lầm tưởng rằng chỉ cần hiểu biết hay nghe giảng là đủ để thấu suốt Đạo. Song, sách vở, ngôn từ là một phương tiện để tri thức phần nào về Đạo; bên cạnh đó, việc tu học và nghiệm chứng phải được “thể hiện” bằng chính sự tu dưỡng và hành động thiết thực nơi bản thân. Ngôn từ là một phương tiện trong nhiều phương tiện; phương tiện là chiếc bè. Dùng bè vượt sông mê, chớ đội bè mà lội qua sông, chấp trước trong phương tiện mà chẳng đến được Chân Thường.
Thế gian đôi khi chỉ thích “nghe nói” về Đạo, thích lời văn mầu nhiệm mà quên mất rèn luyện bản thân, không thực hành đức hạnh. Họ bỏ qua bước quan trọng nhất là “thân chứng”, tức hiện thân lẽ Đạo qua hành động và phẩm hạnh nơi mình. Chính vì thế, dù có sách vở của cổ nhân thánh hiền, nếu không có sự cố gắng tu tập tận tâm, không có “đại công thậm thâm”, thời không thể gặp được “chân sư”, đấng thầy thật sự có thể dẫn đến giác ngộ.
Vấn đề muôn thuở trong tất cả các truyền thống tâm linh: sự đối nghịch giữa tri thức lý thuyết và tu hành thực tế. Nếu chỉ đọc sách điển, đó chỉ mới làm giàu cho tri thức, giả như không suy tư chiêm nghiệm, không đem vào thực hành, thời tuệ quang chẳng thể não lãng chiếu, con đường quy nguyên có thể bị chệch hướng lầm lạc. Thái độ học tập nghiêm cẩn thật đáng khích lệ, song cũng chớ ôm bè mà đội lên đầu, chấp phương tiện mà xem đó là tối thắng, kết hợp giữa học hỏi, hiểu biết và hành trì, hài hoà giữa lý thuyết thành hành động cụ thể để lẽ Đạo qua lời tiên hiền không chỉ là tri thức trừu tượng mà trở nên thiết thực, gần gũi gắn liền với hành trì, học hỏi.
Nguồn: Long Môn