Đẩu Mẫu Nguyên Quân là một vị thần tối cao của Đạo giáo. Toàn hiệu của ngài là: Cửu Linh Thái Diệu Bạch Ngọc Quy Đài Dạ Quang Kim Tinh Tổ Mẫu Nguyên Quân. Ngài còn được biết đến danh hiệu Cửu Thiên Lôi Tổ Đại Đế Viên Minh Đạo Mẫu Nguyên Quân.

Nguồn: Đạo sĩ Vô Danh Tử, Càn Khôn Tử

Tiên tượng Đẩu Mẫu Nguyên Quân

 Mô tả Tượng Đẫu Mẫu Nguyên Quân

Đẩu Mẫu Nguyên Quân, danh xưng ngắn gọn hơn là Đẩu Mẫu, còn gọi Thánh Đức Cự Quang Thiên Hậu, Ma Lợi Phác Thiên Đại Thánh, Tiên Thiên Đẩu Mẫu Nguyên Quân, hoặc Trung Thiên Phạm Khí Đẩu Mẫu Nguyên Quân. Toàn hiệu của Ngài là Cửu Linh Thái Diệu Bạch Ngọc Quy Đài Dạ Quang Kim Tinh Đạo Mẫu Nguyên Quân. “Đẩu” tức Bắc Đẩu, chúng tinh; “Mẫu” tức mẫu thân vậy. Đạo kinh thuật rằng Ngài đích thị “Bắc Đẩu chúng tinh chi mẫu”.

Nói về nguồn gốc của ngài, Đạo kinh chép: “Ngọc trì hiện kim thân, hóa sinh trí tuệ cửu bao, phóng vô cực quang minh; Hào quang thiểm thiểm diệu lôi đình”. Ý muốn nói đến Đẩu Mẫu Nguyên Quân là hóa thân của Tây Vương Kim Mẫu mà thành. Nơi ngài khởi sinh chín đóa hoa chiếu tỏa hào quang vô cực như thiểm điện đến tận thiên đình. “Lôi đình ngọc kinh” cũng có ghi: “Nhật cung thái dương đế quân, lôi đình lại dĩ uy. Nguyệt phủ thái âm hoàng quân, lôi đình lại dĩ thần. Bắc đẩu cửu hoàng chân quân, lôi đình lại dĩ xu hạt”. Điều đó có nghĩa Lôi đình dùng thái dương để hiển uy, dùng thái âm để hiện thần thông và dùng chư tinh đẩu để cai quản. Đồng thời “Lôi đình ngọc kinh” cũng có nhắc đến việc Tử Vi Đại Đế chưởng quản ngũ lôi. Vả lại, Đẩu Mẫu Nguyên Quân chính là mẹ của các vì tinh tú, nhật nguyệt nên uy quyền của ngài cũng nắm giữ uy quyền của Lôi đình. Chung quy lại, chúng ta kết hợp danh xưng “Cửu Thiên Lôi Tổ Đại Đế Viên Minh Đạo Mẫu Nguyên Quân”, cùng lời đạo kinh thì tuyệt nhiên khẳng định rằng Đẩu Mẫu Nguyên Quân là vị thần quan trọng của Đạo giáo.

Đẩu Mẫu bảo cáo viết về nơi ngự trị của ngài rằng: “Tây thiên Trúc quốc, Đại trí quang trung”. Nơi ngài ngự là Tây thiên Trúc quốc chỉ đến nước Tây Trúc - Ấn Độ. Thực chất nơi Đẩu Mẫu Nguyên Quân ngự trị là phía trời Tây. Trong văn hóa cổ nhân, trời phương Tây mang một ẩn ý huyền diệu. Khi phương Đông chìm trong bóng tối, thì trời Tây bừng sáng, ngập tràn hào quang, đối lập với nhân thế đang ở trong u tối. Nơi “Tây thiên Trúc quốc” ấy là một thế giới tràn ngập ánh quang của trí tuệ. Nó to lớn, khuếch lạc và trội vượt hơn hẳn. Nơi mà ngài ngự trị cũng là chốn không còn bị ảnh hưởng bởi thời gian và không gian.

Đẩu Mẫu Nguyên Quân là đấng sinh thành các vì tinh tú, và đó cũng chính là cách mà ngài phân tỏa ánh sáng của mình đến khắp nơi. Trong khoa nghi lễ đẩu có trăm trăm ngọn đèn khác nhau, nhưng luôn giữ lấy truyền thống là phải rước ánh sáng từ một ngọn trường minh đăng to lớn để thắp lửa lên cho những ngọn đèn khác. Một phương tiện hữu vi nhưng biểu thị đó là cách Đại Đạo trao tặng, thắp lên ánh sáng cho chúng sinh còn mịt mù tăm tối. Nhật – nguyệt: mặt trời và mặt trăng chính là đại diện tiêu biểu cho các tinh tú cũng nằm trong bàn tay của ngài. Ngay cả Tử vi đại đế cai quản trực tiếp các vì sao và lôi đình, thì Đẩu Mẫu là mẹ ngài nên ít nhiều cai quản những điều đó. Sự cai quản nhật nguyệt tinh tú, lôi đình của ngài thể hiện một cách “tiềm huy” – sự chỉ huy một cách ẩn dấu, tiềm ẩn.

Trong “Ngọc Thanh Vô Thượng Linh Bảo Tự Nhiên Bắc Đẩu Bản Chân Kinh” thuật lại Đẩu Mẫu Nguyên Quân vào những năm Long Hán, Ngài có hiệu “Tử Quang Phu Nhân”, hạ sinh được 9 người con trai. Trưởng tử là Thiên Hoàng Đại Đế (Câu Trần Thượng Cung Thiên Hoàng Đại Đế), thứ tử là Tử Vi Đại Đế (Trung Thiên Bắc Cực Tử Vi Đại Đế). Kế là thất tử lần lượt xưng danh Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân, tức Bắc Đẩu Thất Nguyên Quân.

Một số truyền thống khác lý giải Đẩu Mẫu Nguyên Quân được sở hóa từ phần Âm khí của Nguyên Thủy Thiên Tôn, lại do Thái Ất Nguyên Quân (một số nguồn nói vị này là thầy của Hoàng Đế, song khó xác định là ai) diễn hóa. Ngài phụ trợ Ngọc Hoàng Đại Đế quản lý tinh đẩu quần chân.
Đẩu Mẫu hóa thân vô số, giống như Lão Quân mà tùy phương thuyết giáo. Bản tôn của Đẩu Mẫu Nguyên Quân vốn là Tiên Thiên Thần Thức, có từ muôn thuở đời đời, việc Tử Quang Phu Nhân như kinh điển đề cập chỉ là một trong những thí dụ hóa thân. 

Giáo sư Tiêu Đăng Phúc (蕭登福) cho rằng tín ngưỡng thờ Đẩu Mẫu bắt nguồn từ việc thờ Tây Vương Mẫu. Đến thời Nguyên, hình tượng Đẩu Mẫu với họa tác giống Ma Lợi Phác Thiên Bồ Tát. Một số học giả khác như Tiêu Tiến Minh, Vương Sâm không đồng tình với ý kiến này. Họ cho rằng việc hình tượng Đẩu Mẫu với họa tác giống Ma Lợi Phác Thiên Bồ Tát bắt đầu xuất hiện vào thời Tống. Song, có một điều khẳng định rằng Đẩu Mẫu Nguyên Quân là tôn thần của Đạo giáo và được thờ phụng từ rất sớm. Tuy nhiên việc giống về mặt hình tướng là do sự diễn tiến trong quá trình phát triển của các nền tôn giáo Trung Hoa. Ta có thể bắt gặp sự tương đồng về hình tướng ở: Từ Hàng Đạo Nhân - Quán Thế Âm Đại Sĩ, Đẩu Mẫu Nguyên Quân - Ma Lợi Phác Thiên Bồ Tát.  Sự tương đồng này là một trong những đặc điểm của các tôn giáo Trung Hoa là có sự giao thoa về mặt văn hoá (ngôn ngữ, hình tượng, v.v…). 

Trong Đạo kinh khi đề cập đến nguồn gốc của Ngài cũng nói: “Ngọc trì hiện kim thân, hóa sinh trí tuệ cửu bao, phóng vô cực quang minh, hào quang thiểm thiểm diệu lôi đình”. Cả câu ý muốn nói Đẩu Mẫu là hóa thân của Kim Mẫu mà thành. Nơi Ngài khởi sinh chín đóa liên hoa chiếu tỏa hào quang vô cực như thiểm điện tận lôi đình.  

“Linh Bảo Lĩnh Giáo Tế Độ Kim Thư” lại nói: Thái Thượng Nguyên Thủy Thiên Tôn dùng tiên thiên dương khí hóa sinh Ngọc Hoàng Đại Đế, lại lấy tiên thiên âm khí hóa sinh Đẩu Mẫu Nguyên Quân.

Chúng sinh có nạn liền xưng danh hiệu của Đẩu Mẫu Nguyên Quân, tức thì ngài tìm nghe lấy thanh âm đó để cứu khổ. Sự cứu rỗi của ngài là một sự “có cầu mới có ứng”. Chúng sinh có thành tâm cầu khẩn thì được sự ứng nghiệm, cứu rỗi từ ngài.
Đẩu Mẫu bảo cáo:
Chí tâm quy mệnh lễ.
Tây thiên Trúc quốc, Đại trí quang trung
Chân không diệu tướng pháp vương sư
Vô thượng huyền nguyên thiên mẫu chủ
Kim quang thước xứ, Nhật nguyệt tiềm huy
Bảo xử toàn thời, Quỷ thần thất sắc
Hiển linh tung vu trần thế, Vệ thánh giá vu diêm phù
Chúng sinh hữu nạn nhược xưng danh
Đại sĩ tầm thanh lai cứu khổ
Đại bi đại nguyện, đại thánh đại từ
Thánh đức cự quang thiên hậu
Ma lợi phác thiên đại thánh
Tiên Thiên Đẩu Mẫu Nguyên Quân