Tượng Tây Vương Mẫu

Tây Vương Mẫu, toàn xưng “Thượng Thánh Bạch Ngọc Quy Đài Cửu Linh Thái Chân Vô Cực Thánh Mẫu Diêu Trì Đại Thánh Tây Vương Kim mẫu Vô Thượng Thanh Linh Nguyên Quân Thống Ngự Quần Tiên Đại Thiên Tôn”. Đỗ Quang Đình trong “Tập Tiên Lục” mô tả: Tây Vương Mẫu tức Cửu Linh Thái Diệu Quy Sơn Kim Mẫu, có hiệu Thái Hư Cửu Quang Quy Đài Kim Mẫu Nguyên Quân, do Tiên Thiên Tây Hoa Chí Diệu Khí hóa sinh. Tây Vương Mẫu là một trong những niềm tin dân gian lâu đời, được Đạo giáo vận dụng, tiếp thu để diễn đạt với ý nghĩa cá biệt, đại diện do Âm phần Đạo Khí.

Biên soạn: Đạo sĩ Vô Danh Tử, Càn Khôn Tử

Tiên tượng Giao Trì Tây Vương Mẫu và Ngọc Hoàng Thượng Đế

Trong “Sơn Hải Kinh”, hình tượng Tây Vương Mẫu vốn rất khác so với hiện tại. Bản văn nói: “Tây Vương Mẫu hình trạng như người, đuôi báo răng hổ, đeo trăng sức trên bồng tóc”, lại chú rằng: “Chủ quản nghiêm trang trên trời và năm hình phạt tàn hại”. Có thể thấy, hình tượng ban đầu chưa được “nhân hóa” như thời điểm hiện tại vẫn thường thấy. Càng về sau, hình tượng Tây Vương Mẫu được thay đổi và biểu trưng nhiều khía cạnh ý nghĩa liên quan đến lịch sử, văn hóa, tôn giáo…

Trong các tác phẩm chạm khắc trên đá và tranh gạch thời Hán, cáo chín đuôi, thỏ ngọc, thiềm thừ, quạ vàng thường được gắn với Tây Vương Mẫu. Như bức chân dung đá khai quật ở Sơn Đông, có thời Đông hán đã thể hiện tám tầng. Trong đó, tầng một là Tây Vương Mẫu với thị giả thân người đuôi rắn ở bên trái, bên còn lại là thỏ ngọc giã thuốc. Các nhà nghiên cứu văn hóa-tôn giáo như Lý Quang Hiển trực tiếp tin nhận rằng Tây Vương Mẫu thường gắn với mặt trăng, ngọc thố, thiềm thừ, thuốc tiên do sự tiếp thu từ tín ngưỡng Nguyệt Thần.

Trong niềm tin dân gian Hoa Hạ, Tây Vương Mẫu trụ tại Côn Luân Tiên Đảo. Lại phải nói đến truyền thuyết Diêu Trì Bàn Đào, có thể khiến thế nhân trường sinh bất lão: vườn trước 1.200 cây, ăn vào nhẹ nhàng thành tiên; vườn giữa 1.200 cây, ăn vào trường sinh bất lão; vườn sau 1.200 cây, ăn vào thọ cùng nhật nguyệt, thiên địa đồng tề. Sau này, Ngô Thừa Ân tái vận dụng hình tượng này vào tiểu thuyết Tây Du Ký, khiến truyền thuyết này thêm phần nổi tiếng. Tây Du Ký hồi thứ năm viết: “Chẳng phải Huyền Đô đào giống tạp/Chính Tây Vương Mẫu tự trồng ra”. Trong Đạo giáo, hình tượng đào tiên hiện diện nhưng mang ý nghĩa khác. Thay vì để đào tiên hiện diện như một thực phẩm thần thánh để đắc tiên, thì trong tín lý Đạo giáo, bàn đào thể hiện sự khẳng định sau quá trình tu tập lâu dài. Phàm có kẻ nào còn tội chướng mà được chung hưởng đào quả với chúng thánh trời cao? Đó là ý nghĩa sâu xa của bàn đào, khác với hình tượng dân gian.

Trong Đạo giáo, Tây Vương Mẫu là Tây Hoa Chí Diệu Khí hóa sinh thành, cùng Đông Vương Công phân chưởng tiên tịch kẻ nam người nữ khắp thiên hạ tam giới thập phương. Kim Mẫu án ngự Tây Phương, vị thế sùng cao, phàm nữ nhân tu chân đắc Đạo, chứng đắc tiên tịch, trước phải bái Tây Vương Mẫu, sau bái Đông Vương Công, kế mới được đưa đến lễ Tam Thanh, Tứ Ngự. Ngoài ra, Tây Vương Mẫu còn là một trong những vị tôn thần đóng vai trò to lớn ở việc truyền kinh. “Thanh Tĩnh Kinh” thuật lại bản kinh này do Đông Hoa Đế Quân truyền, Đế Quân thụ từ Tây Vương Mẫu. Phải biết rằng “Thanh Tĩnh Kinh” có vị thế cực cao, được xem là nền tảng tu tính của Đạo giáo, vậy nên Kim Mẫu cũng có vị thế cao trọng trong thần hệ vậy!

Trong Toàn Chân Đạo, thời Vương Trùng Dương Tổ sư, Ngài tôn Tây Vương Mẫu là một trong năm vị tổ của pháp mạch Toàn Chân. Trong “Kiếu Hạc Dư Âm - Mãn Đình Hương”, Vương Tổ nói: “Nhữ phụng Toàn Chân, kế phân Ngũ tổ, lược tông phái xưng dương. Lão Quân kim khẩu, thân phó dữ Tây Vương Mẫu, tứ Đông Hoa Giáo Chủ. Đông Hoa giáng Chung Ly thừa đương, truyền huyền lý, phú xuân Lưu Tướng, Lữ Tổ ngộ hoàng lương”. Pháp mạch Toàn Chân, theo đó là do: Lão Quân truyền Tây Vương Mẫu, Kim Mẫu truyền Đông Hoa Đế Quân, Giáo Chủ truyền cho Chung Ly, Chung Ly độ Lưu Hải Thiềm và Lữ Động Tân